विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
1 day ago
गोवा मुक्तीसाठी हौतात्म्य पत्करणारे संघस्वयंसेवक राजाभाऊ महाकाल
१९४८ मधील संघबंदीच्या काळात सरसंघचालक श्री गोळवलकर गुरुजींना कोणीतरी भगवा ध्वज आणि तिरंगा ध्वज यांच्यातील संबंधाबाबत विचारले. तेव्हा गुरुजी म्हणाले होते की, "भगव्याप्रमाणेच तिरंग्या ध्वजासाठीही स्वयंसेवक आपल्या प्राणाची बाजी लावतील." श्री नारायण बळवंत (राजाभाऊ) महाकाल यांनी गुरुजींचे हे वाक्य प्रत्यक्ष कृतीने सत्य करून दाखवले.
राजाभाऊंचा जन्म भगवान महाकाल यांच्या नगरीत, उज्जैन (मध्य प्रदेश) येथील महाकाल मंदिराच्या पुजारी कुटुंबात २६ जानेवारी १९२३ रोजी झाला. उज्जैनमध्ये प्रचारक असलेल्या श्री दिगंबरराव तिजारे यांच्या संपर्कात आल्यावर ते स्वयंसेवक बनले आणि त्यांच्याच प्रेरणेने १९४२ मध्ये त्यांनी प्रचारक जीवन स्वीकारले. सर्वप्रथम त्यांना सोनकच्छ तहसीलमध्ये पाठवण्यात आले. ते संघर्षाला न घाबरणारे तर होतेच, पण संकटांमधून मार्ग काढण्याची विलक्षण सूझबूझही त्यांच्याकडे होती. सोनकच्छ तालुक्यातील पिपलरवा या गावात एकदा मुस्लिमांनी उपद्रव केला. तेथे कुणबी समाजाच्या हिंदूंच्या वस्तीत शाखा चालत असे. राजाभाऊंनी तेथे जाण्याचा प्रयत्न केला, पण पोलिसांनी त्यांना रोखले. त्यावर राजाभाऊंनी रात्रीच्या अंधारात महिलांचे वस्त्र परिधान करून तेथे प्रवेश केला आणि रात्रीच सुरक्षित परत आले. त्यांच्या आगमनाने हिंदूंचा आत्मविश्वास व उत्साह वाढला आणि उपद्रवींचा प्रभाव पूर्णपणे ओसरला.
१९४८ मधील संघबंदीच्या काळात अनेक प्रचारक घरी परतले; परंतु राजाभाऊंनी बाबासाहेबांच्या सोबतीने सोनकच्छ येथे एक हॉटेल सुरू केले. यामुळे भोजनाची समस्या सुटली, प्रवासासाठी आवश्यक निधी मिळू लागला आणि हे हॉटेल भूमीगत कार्यकर्त्यांच्या भेटीगाठीचे मुख्य केंद्र बनले. बंदी उठल्यानंतर त्यांनी पुन्हा पूर्ववत प्रचारक म्हणून कार्य सुरू केले. १९५५ मध्ये गोवा मुक्ती संग्राम सुरू झाल्यावर देशभरातून स्वयंसेवक गोव्यात दाखल झाले. उज्जैनच्या जथ्याचे नेतृत्व राजाभाऊ महाकाल यांनी केले. १४ ऑगस्टच्या रात्री सुमारे ४०० सत्याग्रही सीमेवर पोहोचले. योजनेनुसार १५ ऑगस्ट रोजी सकाळी दिल्लीतील लाल किल्ल्यावरून पंतप्रधानांचे भाषण सुरू होताच सत्याग्रहींचा मोर्चा सीमेच्या दिशेने पुढे सरकला. सर्वात पुढे श्री वसंतराव ओक आणि त्यांच्यामागे चार-चारच्या रांगेत सत्याग्रही सीमा ओलांडू लागले. सुमारे दोन किलोमीटर चालून गेल्यानंतर समोर पोर्तुगीज सैन्याची सीमा चौकी दिसली.
ते पाहून सत्याग्रहींचा उत्साह द्विगुणित झाला. बंदूकधारी पोर्तुगीज सैनिकांनी त्यांना थांबण्याचा इशारा दिला, परंतु सत्याग्रही थांबले नाहीत. राजाभाऊ हातात तिरंगा ध्वज घेऊन जथ्याच्या सर्वात पुढे चालत होते. सर्वात आधी वसंतराव ओक यांच्या पायात गोळी लागली. त्यानंतर पंजाबच्या हरनाम सिंह यांच्या छातीवर गोळी लागल्याने ते खाली कोसळले. तरीही राजाभाऊ ध्येयाने पुढे जात राहिले. त्यामुळे पोर्तुगीज सैनिकांनी थेट त्यांच्या डोक्यावर गोळी झाडली. गोळी लागताच राजाभाऊंच्या डोळ्यातून आणि डोक्यातून रक्ताच्या धारा वाहू लागल्या व ते मूर्च्छित होऊन खाली पडले. सोबतच्या स्वयंसेवकांनी तिरंगा खाली पडू न देता तत्काळ हातात घेतला आणि राजाभाऊंना उपचारासाठी रुग्णालयात दाखल केले. राजाभाऊंना जेव्हा जेव्हा शुद्ध येत असे, तेव्हा ते एकच विचारायचे — "सत्याग्रह कसा सुरू आहे? इतर सहकारी कसे आहेत? गोवा स्वतंत्र झाला का?"
वैद्यकीय उपचारांचे सर्व प्रयत्न निष्फळ ठरले आणि राजाभाऊंना वीरमरण आले. राजाभाऊ आणि इतर हुतात्म्यांचे पार्थिव पुण्यात आणण्यात आले, जिथे त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार होणार होते. प्रशासनाने जमावबंदी (कलम १४४) लागू केली होती; परंतु जनता सर्व बंधने मोडून रस्त्यावर उतरली. राजाभाऊंचे मित्र शिवप्रसाद कोठारी यांनी त्यांना मुखाग्नी दिला. त्यांच्या अस्थी जेव्हा उज्जैनमध्ये आणल्या गेल्या, तेव्हा नगरवासियांनी हत्तीवर त्यांचा फोटो आणि बग्गीमध्ये अस्थिकलश ठेवून भव्य मिरवणूक काढली. बंदुकीच्या फैरी झाडून त्यांना मानवंदना देण्यात आली आणि त्यानंतर त्यांच्या अस्थी पवित्र क्षिप्रा नदीत विसर्जित करण्यात आल्या.
संदर्भ : मध्यभारत की संघगाथा
- विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
Share With Friends
अभिप्राय
अभिप्राय लिहा
