विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
1 day ago
प्रा. डॉ. श्रीपती शास्त्री : पुणे विद्यापीठाचे विभागप्रमुख ते संघाचे अखिल भारतीय कार्यकर्ता
संघाचे ज्येष्ठ कार्यकर्ते, इतिहासाचे प्राध्यापक आणि राजकारण, समाजशास्त्र, साहित्य आदी विषयांचे गाढे अभ्यासक प्रा. श्रीपती सुब्रमण्यम शास्त्री यांचा जन्म १९ जून १९३५ रोजी कर्नाटक राज्यातील चित्रदुर्ग जिल्ह्यातील हरिहर या गावी झाला. बालपणीच ते राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे स्वयंसेवक बनले आणि आपल्या संकल्पानुसार आयुष्यभर अविवाहित राहून त्यांनी अंतिम श्वासापर्यंत संघकार्य केले.
- सुवर्णपदक विजेते ते पुणे विद्यापीठाचे विभागप्रमुख
१९५६ मध्ये त्यांच्यावर मैसूरचे नगर कार्यवाह म्हणून जबाबदारी सोपवण्यात आली. याच काळात त्यांनी मैसूर विद्यापीठातून इतिहास विषयात सुवर्णपदकासह (Gold Medal) एम.ए. पूर्ण केले. त्यानंतर 'संवैधानिक इतिहास' या विषयावर पीएच.डी. करण्यासाठी ते पुण्यात आले. दरम्यानच्या काळात त्यांनी संघाचा तृतीय वर्ष संघ शिक्षा वर्गही (प्रशिक्षण) पूर्ण केला.
१९६१ मध्ये ते पुण्याच्या वाडिया कॉलेजमध्ये प्राध्यापक म्हणून रुजू झाले, तर पुढे सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठात इतिहास विभागाचे प्रमुख बनले. पुण्यात आल्यावर त्यांच्यावर सायं शाखांची जबाबदारी सोपवण्यात आली. आपल्या सायकलवरून ते दिवस-रात्र पुण्यात फिरू लागले. त्यांनी विद्यापीठाची वसतिगृहे आणि तेथील कँटीन (जलपान गृह) यांना आपल्या संपर्काचे केंद्र बनवले. स्वतः प्राध्यापक असूनही विद्यार्थ्यांमध्ये ते एखाद्या मित्रासारखे सहज मिसळत असत.
- अफाट स्मरणशक्ती आणि तर्कशुद्ध वक्ते
शास्त्रीजींचे बौद्धिक आणि भाषणे अत्यंत तर्कशुद्ध असायची. शेकडो संदर्भ आणि आकडेवारी त्यांच्या जिभेवर असायची. त्या काळात पुणे हा समाजवाद्यांचा गड मानला जात होता. तेथील 'साधना' हे साप्ताहिक अनेकदा संघावर टीका करणारे लेख प्रसिद्ध करत असे. शास्त्रीजी प्रत्येक वेळी त्यांच्या आरोपांना पुराव्यांसह व तर्कशुद्धपणे चोख उत्तर देत असत. त्यांच्या या अभ्यासपूर्ण उत्तरांमुळे समोरच्यांना आपले चुकीचे दावे थांबवावे लागले. दुसरीकडे, शास्त्रीजींच्या कार्यकर्त्यांसोबतच्या बैठका अत्यंत रंजक आणि हास्यविनोदाने भरलेल्या असायच्या. बैठक संपल्यानंतरही कार्यकर्ते त्यांच्याभोवती तासबासत गप्पा मारत बसत. संघकार्यात बौद्धिकतेपेक्षा श्रद्धा, सहृदयता आणि विनम्रता अधिक महत्त्वाची आहे, असे ते मानत.
- 'पतित पावन'ची स्थापना आणि 'अर्जेंट प्रोफेसर'
त्या काळात महाराष्ट्रात संघाकडे विशिष्ट वर्गाची संघटना म्हणून पाहिले जात होते. त्यामुळे समाजातील वंचित, निर्धन व दुर्बल घटक संघापासून काहीसा दूर होता. हा भेद मिटवण्यासाठी त्यांनी तात्या बापट आणि दामुअण्णा दाते यांच्यासोबत मिळून 'पतित पावन संघटना' स्थापन केली आणि या वंचित घटकांपर्यंत पोहोचून त्यांना संघप्रवाहात आणले. संघाच्या कामात प्रचंड व्यस्त असूनही ते महाविद्यालयात पूर्ण तयारीने शिकवायला जात. त्यांच्या याच वक्तशीरपणामुळे त्यांना 'अर्जेंट प्रोफेसर' म्हटले जाई. त्यांची शिकवण्याची शैली इतकी रंजक होती की, त्यांच्या तासाला इतर महाविद्यालयांतील विद्यार्थीही येऊन वर्गात बसत असत.
- तरुण कार्यकर्त्यांची फळी आणि अखिल भारतीय दायित्व
त्यांच्या प्रयत्नांमुळे काहीच वर्षांत पुण्यात नव्या, झुंजार आणि तरुण कार्यकर्त्यांची एक मोठी फळी उभी राहिली. शास्त्रीजींनी हळूहळू संघाचे स्थानिक काम या युवा कार्यकर्त्यांच्या हाती सोपवले. त्यानंतर त्यांच्यावर प्रांत, क्षेत्र आणि पुढे 'अखिल भारतीय सहबौद्धिक प्रमुख' व 'सह संपर्क प्रमुख' अशी मोठी दायित्वे आली. या निमित्ताने त्यांचा देशभर आणि परदेशातही प्रवास झाला. ते कन्नड, तमिळ, हिंदी आणि इंग्रजी भाषांचे उत्तम जाणकार होते. पुण्यात आल्यावर त्यांनी मराठी भाषाही आत्मसात केली. पुढे ते इतके अस्खलित मराठी बोलू लागले की, ते मूळचे महाराष्ट्राबाहेरील आहेत यावर कोणाचाही विश्वास बसत नसे.
त्यांच्या विद्वत्तेचा आदर संघ वर्तुळाबाहेरही केला जाई. एकदा १९८३ मध्ये पुण्याच्या एका ख्रिश्चन संस्थेने ('सेमिनरी') त्यांना 'ख्रिश्चनांचे भारतातील स्थान' या विषयावर व्याख्यानासाठी आमंत्रित केले होते. त्यांचे ते स्पष्ट आणि अभ्यासू भाषण अत्यंत गाजले आणि पुढे पुस्तकरूपाने प्रकाशितही झाले.
- जनकल्याण समितीचे कार्य आणि अखेरचा प्रवास
शास्त्रीजींनी महाराष्ट्रातील 'आरएसएस जनकल्याण समिती'च्या कार्याची घडी अत्यंत सुव्यवस्थित बसवली. १९९३ च्या लातूर भूकंपाच्या वेळी जनकल्याण समितीने केलेले सेवा आणि पुनर्वसनाचे कार्य जगभर वाखाणले गेले, यात शास्त्रीजींचे नियोजन महत्त्वाचे होते. डॉक्टर हेडगेवार जन्मशताब्दी वर्षानिमित्त त्यांनी महाराष्ट्रभर प्रवास करून मोठा निधी संकलित केला, तसेच श्री गुरुजी जन्मशताब्दी वर्षानिमित्त अनेक व्याख्यानमालांचे आयोजन केले.
या अखंड धावपळीमुळे आणि प्रवासाने त्यांना अनेक आजारांनी ग्रासले, ज्यात मधुमेह प्रमुख होता. मात्र, प्रकृतीची पर्वा न करता ते शेवटपर्यंत कार्यरत राहिले. कार्यकर्त्यांच्या सुख-दुःखाला आपले मानणारे, स्वतः पडद्यामागे राहून नेहमी इतरांना पुढे करणारे आणि अफाट कर्तृत्व असूनही कमालीचे 'आत्मविलोपी' (विनम्र) व्यक्तिमत्त्व असलेल्या प्रा. श्रीपती शास्त्री यांचे २७ फेब्रुवारी २०१० रोजी पुण्यातच हृदयविकाराच्या तीव्र झटक्याने निधन झाले.
- विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
Share With Friends
अभिप्राय
अभिप्राय लिहा
