विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
1 day ago
नारीशक्ती - विकसित भारताचा कणा
एकविसाव्या शतकात भारत वेगाने प्रगतीकडे वाटचाल करत असून 'विकसित भारत @२०४७' हे स्वप्न प्रत्यक्षात आणण्यासाठी देशातील निम्मी लोकसंख्या म्हणजेच महिलांची भूमिका अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. आजची भारतीय महिला केवळ घराची चौकट सांभाळणारी गृहिणी राहिलेली नाही, तर ती देशाच्या आर्थिक, सामाजिक, राजकीय आणि तांत्रिक विकासाची प्रमुख चालक बनली आहे. महिलांच्या सक्रिय सहभागाशिवाय कोणत्याही देशाचा सर्वांगीण विकास शक्य नाही, हीच वस्तुस्थिती आहे.विकसित भारताच्या उभारणीत महिलांचे आर्थिक योगदान सर्वात महत्त्वाचे आहे. आज देशात 'महिलांच्या नेतृत्वाखालील विकास' या संकल्पनेवर भर दिला जात आहे. 'मुद्रा योजना' आणि 'स्टार्टअप इंडिया' यांसारख्या योजनांमुळे कोट्यवधी महिलांनी स्वतःचे उद्योग सुरू केले आहेत. ग्रामीण भागातील 'बचत गट' महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करत आहेत, तर शहरी भागात महिला मोठ्या कंपन्या आणि कॉर्पोरेट क्षेत्राचे नेतृत्व करत आहेत.कॉर्पोरेट आणि संघटित क्षेत्रात महिलांचा सहभाग वाढल्याने देशाच्या जीडीपीमध्ये मोठी भर पडत आहे.महिलांच्या नेतृत्वाखालील 'वृक्षारोपण आणि जलसंधारण' मोहिमांमुळे, अनेक गावांनी निसर्ग रक्षणाबरोबरच भविष्यातील दुष्काळाचे संकटही आपल्या धोरणात्मक नियोजनाने यशस्वीरीत्या परतवून लावले आहे.सूक्ष्म वित्त आणि स्टार्टअप्समध्ये महिलांचा सहभाग वाढल्यामुळे, कुटुंबाची आर्थिक स्थिती सुधारून नवीन पिढीसाठी रोजगाराच्या अनेक संधीही निर्माण झाल्या आहेत.
शिक्षणामुळे महिलांमध्ये कमालीची वैचारिक क्रांती झाली आहे. आज भारतामध्ये विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित या क्षेत्रांमध्ये शिक्षण घेणाऱ्या मुलींचे प्रमाण जगात आघाडीवर आहे.इस्रोच्या चांद्रयान आणि मंगळयान मोहिमांचे नेतृत्व महिला शास्त्रज्ञांनी यशस्वीपणे करून दाखवले आहे.तंत्रज्ञान क्षेत्रात महिला कोडिंग, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि डेटा सायन्स सारख्या आधुनिक क्षेत्रांमध्ये आपली मोहोर उमटवत आहेत.
सक्षम भारतासाठी महिलांचा राजकीय सहभाग अनिवार्य आहे. स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये ५० टक्के आरक्षणामुळे लाखो महिला सरपंच, जिल्हा परिषद सदस्य म्हणून ग्रामीण भागाचा कायापालट करत आहेत.संसद आणि विधानसभेतील महिलांचे वाढते प्रतिनिधित्व धोरण निर्मितीच्या प्रक्रियेला नवी दिशा देणारे ठरेल. आरोग्य, शिक्षण आणि पोषण यांसारख्या पायाभूत क्षेत्रांना मिळणारे त्यांचे प्राधान्य समाजाला अधिक सक्षम आणि बळकट करेल.
विकसित भारताची व्याख्या आर्थिक प्रगतीपुरती मर्यादित नाही, तर ती निरोगी आणि सुरक्षित समाजाशी जोडलेली आहे.महिला घराचा कणा असतात. त्यांचे आरोग्य आणि पोषण संपूर्ण पिढीला सुदृढ बनवते.बालविवाह, हुंडाबळी आणि स्त्री भ्रूणहत्या यांसारख्या सामाजिक अन्यायाविरुद्ध आज महिला स्वतः लढत आहेत. त्याद्वारे समाजात समता आणि बंधुभाव निर्माण करण्याचे काम करत आहेत. भारताच्या सीमा सुरक्षित ठेवण्यापासून ते जागतिक क्रीडा मंचावर तिरंगा फडकवण्यापर्यंत महिला आघाडीवर आहेत.भारतीय सेना, नौदल आणि वायुसेनेत महिलांना लढाऊ भूमिका मिळत आहेत. फायटर जेट उडविण्यापासून ते युद्धनौकांवर तैनात होण्यापर्यंत महिला देशाचे रक्षण करत आहेत.ऑलिम्पिक, राष्ट्रकुल आणि आशियाई खेळांमध्ये भारतीय महिला खेळाडूंनी (उदा. पी. व्ही. सिंधू, मीराबाई चानू) पदके जिंकून भारताची मान जगात उंच केली आहे.महिला प्रगती करत असल्या तरी अजूनही काही आव्हाने शिल्लक आहेत. ग्रामीण भागातील महिलांचा श्रमशक्तीतील सहभाग वाढविणे, महिलांची सुरक्षा सुनिश्चित करणे आणि डिजिटल साक्षरता सर्वदूर पोहोचवणे गरजेचे आहे. कार्यस्थळी महिलांसाठी सुरक्षित आणि समान संधीचे वातावरण निर्माण करणे हे विकसित भारताचे पहिले कर्तव्य असायला हवे.
विकसित भारत म्हणजे आर्थिक उद्दिष्ट नसून तो एक समृद्ध आणि समतावादी समाज बनवण्याचा संकल्प आहे. महिलांचा विकास केवळ सामाजिक न्यायाचा विषय नाही, तर ती देशाच्या प्रगतीची अपरिहार्य गरज आहे. देशातील प्रत्येक महिलेला तिची स्वप्ने पूर्ण करण्याचे स्वातंत्र्य आणि संधी मिळेल, तेव्हाच भारत खऱ्या अर्थाने 'विश्वगुरू' आणि एक 'विकसित राष्ट्र' म्हणून जगात उभा राहील. 'नारी शक्ती' हाच विकसित भारताचा खरा पाया आहे.
अंजली तागडे
संपादक
विश्व संवाद केंद्र , पुणे
- विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
Share With Friends
अभिप्राय
अभिप्राय लिहा
