विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
1 day ago
शिक्षक : समाजाला घडवणारा खरा शिल्पकार
“गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः” असे आपल्या संस्कृतीत गुरूचे अनन्यसाधारण महत्त्व सांगितले आहे.
दरवर्षी ५ सप्टेंबर हा दिवस आपण 'शिक्षक दिन' म्हणून अत्यंत उत्साहाने साजरा करतो. भारताचे माजी राष्ट्रपती, महान तत्त्वज्ञ आणि ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञ डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा जन्मदिन हा 'शिक्षक दिन' म्हणून पाळला जातो. शिक्षक हा केवळ विद्यार्थ्यांना पुस्तकी ज्ञान देणारा घटक नसून त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला आकार देणारा, विचारांना योग्य दिशा देणारा आणि समाजाचे उज्ज्वल भविष्य घडविणारा खरा शिल्पकार असतो.
- ऐतिहासिक आणि सामाजिक वारसा
भारतीय इतिहासात शिक्षकांच्या सामर्थ्याची अनेक अजरामर उदाहरणे आहेत:
१. आचार्य चाणक्य: त्यांनी चंद्रगुप्त मौर्याला केवळ राजकारणाचे धडे दिले नाहीत, तर त्याच्यामध्ये नेतृत्वगुण आणि राष्ट्रदृष्टी निर्माण केली. एका सामान्य तरुणाला घडवून त्याच्या हातून बलाढ्य मौर्य साम्राज्याची स्थापना करून आणण्यात चाणक्यांच्या मार्गदर्शनाची भूमिका निर्णायक होती.
२. संत ज्ञानेश्वर महाराज: अल्पवयात त्यांनी संस्कृतमधील कठीण ज्ञान सामान्य जनतेपर्यंत पोहोचवण्यासाठी मराठीत ‘ज्ञानेश्वरी’सारखा महान ग्रंथ रचला. ज्ञान हे काही मोजक्या लोकांपुरते सीमित न राहता समाजातील प्रत्येक घटकापर्यंत पोहोचले पाहिजे, हा विचार त्यांनी मांडला. त्यांचे 'पसायदान' हे संपूर्ण जगाच्या कल्याणाची प्रार्थना करणारे सार्वकालिक प्रतीक आहे.
३. महात्मा ज्योतिराव फुले व क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले: आधुनिक भारताच्या इतिहासात या दाम्पत्याचे योगदान अत्यंत क्रांतिकारी आहे. सावित्रीबाईंनी प्रतिकूल परिस्थितीत मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू करून स्त्री-शिक्षणाची मुहूर्तमेढ रोवली. तीव्र सामाजिक विरोध आणि अडचणी सहन करूनही त्यांनी शिक्षणाचा प्रकाश घरोघरी पोहोचवला.
४. महर्षी धोंडो केशव कर्वे व डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महर्षी कर्वे यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य स्त्री-शिक्षणासाठी समर्पित केले. तर डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी शिक्षणाला सामाजिक मुक्तीचे मुख्य साधन मानले. “शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा” हा त्यांचा मूलमंत्र आजही प्रत्येक पिढीला प्रेरणा देतो.
- डिजिटल युग आणि शिक्षकांचे बदलणारे स्वरूप
आजचे युग तंत्रज्ञानाचे आहे. विद्यार्थ्यांच्या हातात स्मार्टफोन आहेत, इंटरनेटवर एका क्लिकवर सर्व माहिती उपलब्ध होते आणि 'कृत्रिम बुद्धिमत्ता' यांसारखी आधुनिक साधने शिक्षण क्षेत्रात प्रवेश करत आहेत. अशा वेळी शिक्षकांचे महत्त्व कमी झाले आहे, असा गैरसमज काही लोकांमध्ये निर्माण होऊ शकतो; परंतु प्रत्यक्षात परिस्थिती पूर्णपणे उलट आहे.
केवळ माहिती मिळवणे सोपे झाले असले, तरी उपलब्ध माहितीपैकी योग्य आणि सत्य माहिती ओळखणे, तिचे विश्लेषण करणे आणि तिचा योग्य वापर करण्याची क्षमता निर्माण करणे अधिक महत्त्वाचे झाले आहे. ही बौद्धिक आणि विवेकी क्षमता केवळ एक शिक्षकच विद्यार्थ्यांमध्ये विकसित करू शकतो.
- नैतिक मूल्ये आणि मार्गदर्शकाची भूमिका
आज विद्यार्थ्यांसमोर केवळ अभ्यासाचेच नव्हे, तर सोशल मीडियाचे आकर्षण, चुकीची माहिती, तीव्र स्पर्धा, मानसिक दबाव आणि बदलत्या मूल्यांचे मोठे आव्हान आहे. अशा काळात शिक्षक हा विद्यार्थ्यांचा मार्गदर्शक, समुपदेशक आणि सच्चा प्रेरणादाता बनतो.
तंत्रज्ञान माहिती देऊ शकते; परंतु विद्यार्थ्यांमध्ये विवेक, संवेदनशीलता, शिस्त, नैतिकता आणि माणुसकी निर्माण करण्याचे कार्य केवळ शिक्षकच करू शकतो.
म्हणूनच शिक्षक दिन हा केवळ शिक्षकांचा औपचारिक सत्कार करण्याचा दिवस नसून, त्यांच्या सामाजिक उत्तरदायित्वाची जाणीव करून देणारा दिवस आहे. चाणक्यांनी नेतृत्व घडवले, सावित्रीबाईंनी शिक्षणातून सामाजिक क्रांती घडवली आणि बाबासाहेबांनी शिक्षणातून आत्मसन्मानाचा मार्ग दाखवला; त्याच समृद्ध परंपरेचा वारसा आजच्या शिक्षकांनी पुढे नेणे काळाची गरज आहे.
चांगला शिक्षक एका विद्यार्थ्याचे भविष्य घडवतो; परंतु आदर्श शिक्षकाच्या हातातून घडलेले विद्यार्थी संपूर्ण राष्ट्राचे भविष्य उज्ज्वल करतात. म्हणूनच काळ कोणताही असो आणि साधने कितीही आधुनिक झाली, तरी समाजात शिक्षकाचे स्थान सदैव अढळ आणि वंदनीयच राहील.
- विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
Share With Friends
अभिप्राय
अभिप्राय लिहा
