विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
today
गोवा मुक्ती संग्रामातील नायक 'कर्नाटक केसरी' जगन्नाथराव जोशी
भारतीय जनसंघाच्या स्थापनेपासून ते आपल्या आयुष्याच्या अखेरच्या श्वासापर्यंत देशभरात 'सांस्कृतिक राष्ट्रवादाची' ज्योत पेटवत ठेवणारे आणि 'कर्नाटक केसरी' म्हणून विख्यात असलेले श्री जगन्नाथराव जोशी यांचा जन्म २३ जून १९२० रोजी कर्नाटकातील नरगुंड या गावी झाला. त्यांच्या वडिलांवर गावातील देवस्थानांच्या देखभालीची जबाबदारी होती. वडील कर्नाटकचे आणि आई महाराष्ट्राची असल्यामुळे जगन्नाथरावांना बालपणापासूनच कन्नड आणि मराठी या दोन्ही भाषांवर सारखेच प्रभुत्व लाभले.
तिसरीपर्यंतचे शिक्षण गावात झाल्यानंतर ते पुढील शिक्षणासाठी पुण्याला आपल्या मामांकडे आले. त्यांचे उर्वरित शिक्षण पुण्यातच पूर्ण झाले. त्यांनी इंग्रजी विषय घेऊन बी.ए. (B.A.) पूर्ण केले, ज्यामुळे इंग्रजी भाषेवरही त्यांची उत्तम पकड होती. पुण्यात असतानाच त्यांचा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या शाखेशी संपर्क आला. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर ते काही काळ सरकारी सेवेत रुजू झाले, परंतु राष्ट्रकार्याची ओढ गप्प बसू देईना. काही दिवसांतच सरकारी नोकरी सोडून ते 'प्रचारक' म्हणून कर्नाटकात परतले. तिथे त्यांची तत्कालीन प्रांत प्रचारक यादवराव जोशी यांच्याशी घनिष्ठता वाढली, ज्यांचा जगन्नाथरावांच्या जीवनावर आणि कार्यपद्धतीवर गडद प्रभाव पडला.
संघावरील पहिल्या बंदीच्या काळात जगन्नाथरावांना तुरुंगवास भोगावा लागला. पुढे जेव्हा 'गोवा मुक्ती'साठी सत्याग्रह सुरू झाला, तेव्हा सत्याग्रहींच्या पहिल्या तुकडीचे नेतृत्व जगन्नाथरावांनीच केले. या आंदोलनामुळे त्यांना सुमारे पाऊण वर्षे पोर्तुगीजांच्या तुरुंगात राहावे लागले. तिथे त्यांच्यावर अमानुष अत्याचार झाले, ज्यांचे शारीरिक दुष्परिणाम त्यांनी आयुष्यभर भोगले; मात्र त्यांनी कधीही या छळाची वाच्यता केली नाही. गोवा मुक्त झाल्यानंतर सरकारने अनेक सत्याग्रहींना घरे दिली, पण जगन्नाथरावांनी ती सरकारी मदत नम्रपणे नाकारली.
जनसंघाचे काम करताना संघर्षाच्या आणि आंदोलनाच्या कार्यात ते नेहमी अग्रभागी असत. १९६५ मधील 'कच्छ करारा'च्या विरोधात झालेल्या आंदोलनादरम्यान त्यांनी संपूर्ण देशभर प्रवास केला आणि आपल्या अमोघ वाणीने देशवासीयांना जागृत केले. १९६७ मध्ये ते लोकसभेवर खासदार म्हणून निवडून गेले. संसदेत आणीबाणीच्या प्रस्तावाला त्यांनी कडाडून विरोध केला. एका सत्ताधारी खासदाराने जेव्हा त्यांना तुरुंगाची भीती दाखवण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा जगन्नाथराव त्याच्यावर कडाडले, "तुरुंगाची भीती कोणाला दाखवता? जे सालाझारला घाबरले नाहीत, जे पोर्तुगीजांना शरण गेले नाहीत, ते तुम्हाला काय घाबरणार? अशा धमक्यांना घाबरणारे नामर्द तुमच्याच बाजूला बसले आहेत!" या प्रखर विरोधामुळे त्यांची रवानगी दिल्लीच्या तिहार तुरुंगात करण्यात आली. पुढे जनता पक्षाचे सरकार आल्यानंतर त्यांना 'राज्यपाल' पदाचा प्रस्ताव देण्यात आला; परंतु सत्तेचे पद नाकारून त्यांनी देशकार्यासाठी संपूर्ण देशात फिरून संघटन मजबूत करण्याचे काम स्वीकारले.
जगन्नाथराव हे कथा, गोष्टी, शब्दकोश, विनोद आणि गप्पागोष्टींचे सम्राट होते. हजरजवाबीपणात तर त्यांचा हात कोणीच धरू शकत नव्हते. वैयक्तिक संभाषणातच नव्हे, तर जाहीर सभांमध्येही लोक त्यांच्या मिश्कील किस्शांचा आणि वक्तृत्वाचा मनमुराद आनंद घेत असत. त्यांच्या रागाला एका मित्राने 'प्रेशर कुकर'ची उपमा दिली होती – जो शिटी तर खूप जोरात वाजवतो, पण नंतर लगेच शांत होतो!
जनसंघ आणि त्यानंतर भारतीय जनता पक्षाचे कार्य देशाच्या कानाकोपऱ्यात पोहोचवण्यासाठी जगन्नाथरावांनी ४० वर्षे अथक परिश्रम केले. कर्नाटकात त्यांनी पक्षसंघटन अगदी ग्रामपातळीपर्यंत नेऊन पोहोचवले. म्हणूनच त्यांना आदराने ‘कर्नाटक केसरी’ म्हटले जाते. सततच्या दगदगीच्या आणि अनियमित प्रवासाच्या जीवनशैलीमुळे त्यांना मधुमेहाचा त्रास जडला. पायाच्या अंगठ्याला झालेल्या जखमेमुळे त्यांना 'गँगरीन' झाले आणि अखेर त्यांचा पाय कापावा लागला. एवढे करूनही त्यांची प्रकृती सुधारू शकली नाही आणि १५ जुलै १९९१ रोजी त्यांचे निधन झाले.
जगन्नाथराव अनेक वर्षे खासदार राहिले; पण निधनाच्या वेळी त्यांच्या नावावर कोणतीही वैयक्तिक संपत्ती नव्हती. गावातील त्यांच्या हिश्याची शेती कूळ कायद्यात गेली होती. आईच्या निधनानंतर त्यांनी आपल्या वडिलोपार्जित घरावरील हक्कही सोडून दिला होता. संपत्ती आणि पदाचा कोणताही मोह न बाळगता त्यांनी 'प्रचारक' वृत्तीचा एक आदर्श वस्तूपाठ देशासमोर घालून दिला.
(संदर्भ: राष्ट्रसाधना, भाग १)
- विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
Share With Friends
अभिप्राय
अभिप्राय लिहा
