विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
today
राष्ट्राप्रित कर्मयोगी : हो. वे. शेषाद्री
आज राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे साहित्य सर्व भाषांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध आहे; परंतु या प्रकाशन कार्याच्या सुरुवातीच्या काळात ज्या कार्यकर्त्यांनी मुख्य आणि महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली, त्यामध्ये श्री होंगसंद्र वेंकटरमैया शेषाद्री जी यांचे नाव अग्रस्थानी आहे.
२६ मे १९२६ रोजी बंगलोर (बेंगळुरू) येथे जन्मलेले शेषाद्री जी १९४३ मध्ये संघाचे स्वयंसेवक बनले. १९४६ मध्ये मैसूर विद्यापीठातून रसायनशास्त्र (Chemistry) विषयात प्रथम श्रेणीत सुवर्णपदकासह त्यांनी एम.एस्सी. (M.Sc.) पदवी पूर्ण केली. उच्चशिक्षित असूनही त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य प्रचारक म्हणून राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या कार्यासाठी समर्पित केले.
सुरुवातीच्या काळात त्यांचे कार्यक्षेत्र मंगलोर विभाग, त्यानंतर कर्नाटक प्रांत आणि पुढे संपूर्ण दक्षिण भारत असे राहिले. १९८६ पर्यंत ते दक्षिण भारतातच पूर्णवेळ सक्रिय होते. ते संघाचे ज्येष्ठ प्रचारक श्री यादवराव जोशी यांच्या विचारांनी आणि कार्यपद्धतीने अत्यंत प्रभावित होते. १९८७ ते २००० या प्रदीर्घ काळात त्यांनी संघाचे 'सरकार्यवाह' (महासचिव) म्हणून महत्त्वपूर्ण जबाबदारी सांभाळली. या दायित्वाच्या माध्यमातून त्यांनी संपूर्ण भारतभर तसेच जगातील अनेक देशांमध्ये संघाच्या विस्तारासाठी व्यापक प्रवास केला.
संघटनात्मक कार्याच्या अतोनात व्यस्ततेमध्येही ते दररोज लेखनासाठी आवर्जून वेळ काढत असत. ते दक्षिणेतील 'विक्रम' साप्ताहिक व 'उत्थान' मासिक, दिल्लीहून प्रसिद्ध होणारे 'पांचजन्य' व 'ऑर्गनायझर' साप्ताहिक, तसेच लखनऊच्या 'राष्ट्रधर्म' मासिकासाठी सातत्याने लेखन करत असत. त्यांच्या अभ्यासपूर्ण लेखांची वाचक अतिशय उत्सुकतेने वाट पाहत असत. त्यांनी श्री यादवराव जोशी यांच्या मार्गदर्शनाखाली संघ आणि इतर हिंदू साहित्याच्या प्रकाशनासाठी बंगलोर येथे 'राष्ट्रोत्थान परिषद' स्थापन केली. याशिवाय सेवाकार्यांचा विस्तार आणि संस्कृत भाषेचे पुनरुत्थान यासाठीही त्यांनी अथक परिश्रम घेतले.
शेषाद्री जी यांनी स्वतः शंभरहून अधिक लहान-मोठी पुस्तके लिहिली. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे द्वितीय सरसंघचालक श्री गुरुजी (मा. स. गोळवलकर) यांच्या भाषणांचे 'बंच ऑफ थॉट्स' (Bunch of Thoughts) या नावाने संकलन सर्वप्रथम त्यांनीच केले; ज्याच्या आवृत्त्या आज देखील प्रतिवर्षी प्रकाशित होतात. याव्यतिरिक्त 'कृतीरूप संघ दर्शन', 'युगावतार', 'और देश बँट गया' (आणि देश विभागला गेला), 'नान्यः पन्था', 'मूल्यांकन', 'द वे', 'हिंदूज अब्रॉड डायलेमा', 'उजाले की ओर' (प्रकाशाकडे...) या त्यांच्या अत्यंत महत्त्वाच्या साहित्यकृती आहेत. त्यांच्या अनेक पुस्तकांचे विविध भारतीय भाषांमध्ये अनुवाद झाले आहेत. त्यांच्या 'तोरबेरलू' या कन्नड साहित्याला १९८२ मध्ये 'कन्नड साहित्य अकादमी'चा प्रतिष्ठित पुरस्कार लाभला होता.
शेषाद्री जी यांची भाषणशैली अत्यंत अमोघ आणि अद्भुत होती. ते साध्या, सोप्या आणि रंजक उदाहरणांच्या माध्यमातून आपले विचार श्रोत्यांच्या मनावर सहज बिंबवत असत. १९८४ मध्ये न्यूयॉर्क (अमेरिका) येथील 'विश्व हिंदू संमेलन' आणि ब्रॅडफर्ड (ब्रिटन) येथील 'हिंदू संगम' यामध्ये त्यांना विशेष अतिथी म्हणून आमंत्रित करण्यात आले होते. तेथील त्यांच्या अभ्यासपूर्ण व्याख्यानांनी परदेशातील नागरिक अत्यंत प्रभावित झाले होते.
अत्यंत कठोर शारीरिक आणि मानसिक श्रमांमुळे त्यांचे शरीर अनेक व्याधींनी ग्रस्त झाले होते. जेव्हा चौथे सरसंघचालक मा. रज्जू भैया यांनी आपल्या खराब प्रकृतीमुळे विश्रांती घेण्याची इच्छा व्यक्त केली, तेव्हा सर्व ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांची इच्छा होती की शेषाद्री जी यांनी 'सरसंघचालक' पदाचे सर्वोच्च दायित्व स्वाकारावे; परंतु त्यांनी नम्रपणे नकार दिला. आपले आरोग्य ठीक राहत नसल्याने हे काम एखाद्या तरुण कार्यकर्त्याला दिले जावे, अशी त्यांची भूमिका होती. अखेर सह-सरकार्यवाह मा. के. सी. सुदर्शन जी यांच्याकडे हे दायित्व सोपवण्यात आले. शेषाद्री जी मात्र अत्यंत निरहंकारी भावाने आधी सह-सरकार्यवाह आणि नंतर प्रचारक प्रमुख म्हणून कार्यरत राहिले.
आयुष्याच्या अंतिम दिवसांत ते बंगलोर येथील संघ कार्यालयात वास्तव्यास होते. तिथे एके दिवशी संध्याकाळी शाखेत जात असताना पाय घसरून त्यांच्या पायाचे हाड तुटले. यापूर्वीही एकदा त्यांच्या कमरेचे हाड तुटले होते. या वेळच्या उपचारादरम्यान त्यांच्या शरीरात संसर्ग (Infection) पसरला आणि त्यांचे अवयव हळूहळू निकामी होते गेले.
काही दिवस त्यांना रुग्णालयात ठेवण्यात आले होते. परंतु, जेव्हा त्यांना जाणीव झाली की आता या शरीराकडून संघकार्य होणे शक्य नाही, तेव्हा त्यांनी डॉक्टरांना सर्व जीवनरक्षक प्रणाली (व्हेंटिलेटर व इतर उपकरणे) काढून घेण्यास सांगितले. त्यांच्या अंतिम इच्छेचा मान ठेवून त्यांना पुन्हा संघ कार्यालयात आणण्यात आले. तिथेच १४ ऑगस्ट २००५ च्या सायंकाळी या निष्ठावान कर्मयोग्याने अंतिम श्वास घेतला.
- विश्व संवाद केंद्र वृत्तसेवा (team vsk)
Share With Friends
अभिप्राय
अभिप्राय लिहा
